بهره‌وری از دریا


امروزه ساخت كشتی‌های غول پیكر به یكی از رشته‌های صنعتی پول ساز دنیا تبدیل شده است. در این راستا بسیاری از كشورها با سرمایه گذاری‌های فراوان، همه ساله با ساخت كشتی‌های كوچك و بزرگ درآمدهای ارزی هنگفتی را نصیب خود می‌كنند.

سواحل كشورهای پیشرفته دنیا، جزء فعال‌ترین و پردرآمدترین مناطق، و محل كسب منافع ملی آنها محسوب می‌شوند. اهمیت دریا با كشف منابع انرژی و با توسعه بهره‌برداری از آنها هر روز افزون شده و آینده بشر را به جرأت می‌توان وابسته به بهره برداری صحیح و گسترده از دریاها دانست. اما رفته رفته با ورود فن آوری ارتباطات و اطلاعات به عرصه‌های مختلف، صنعت كشتی سازی نیز از این فرایند بی‌نصیب نمانده و خود را با فن آوری‌های روز دنیا تطبیق داده است.

 




....بقیه در ادامه مطلب ...




اهمّیت دریا و فواید آن و بهره برداری از راه‌های دریایی-در مناطقی كه دریا در آنها وجود دارد-امری معلوم است. و در قرآن كریم آیات متعدّدی درباره اهمّیت دریا و سفر از راه آن، و بیرون آوردن موادّ غذایی و غیر غذایی از آن آمده است.

شیخ ابو علی طبرسی، در تفسیر آیه ی 14، از سوره نحل: «و هو الّذی سخّر البحر لتأكلوا منه لحماً طریّاً» چنین می‌گوید: «یعنی خدا دریا را رام و در فرمان شما قرار داد و راه سفرهای دریایی و استخراج منافع دریا را بر شما آسان ساخت تا از آن انواع ماهی صید كنید و گوشت آنها را بخورید...»(1)

و در تفسیر آیه 66، از سوره ی اسرا: «الّذی یُزجی لكم الفلك لتبتغوا من فضله» می‌گوید: «كشتی‌ها را برای شما در دریا»-با آفریدن بادها، و آفریدن آب به صورتی كه حركت كشتی در آن امكان پذیر باشد (و با قانونمند ساختن این امور)، روان ساخت، تا با سوار شدن بر كشتی‌ها بر روی آب، به جست و جوی فضل و نعمت خدای متعال بپردازید و امور بازرگانی و معاملات خویش را سامان دهید...»(2)

و در دریا فایده‌هایی بزرگ و منافعی سترگ، برای انسان و جامعه ی انسانی-از جهات متعدّد-وجود دارد كه هر یك دارای اهمّیتی ویژه است:

1- دریا از منابع عمده ی مواد پروتئینی است.

2- دریا از مهم‌ترین منابع شناخت زندگی (و اسرار حیات) و

گسترش دادن آفاق تجربه‌های علمی از جمله درباره ی انواع گوناگون جانوران است.

3- دریا از سودمند‌ترین وسایل برای حمل اجناس و كالاهای بزرگ از جایی به جای دیگر؛ و بهره‌برداری از راه‌های دریایی دارای فواید اقتصادی و حیاتی بسیار مهم است.

4- دریا و سواحل آن گردشگاه بزرگی برای سفر و پرداختن به سیاحت است؛ و فواید و منافعی كه در آنها وجود دارد.

5- دریا مضمون توحیدی بزرگی دارد، هم از لحاظ بدیع بودن آفرینش آن و هم از لحاظ بزرگی آن و شگفتی‌هایی كه در آن وجود دارد، از این رو در حدیث آمده است كه: «نگاه كردن به دریا عبادت است».(3)

مسلمانان نیز گام‌های مهمی در مورد «دریا» و علوم و تخصّص‌های دریایی، و كشف راه‌های دریایی و آنچه به این امور تعلّق دارد برداشته‌اند، و دلیل آن، تألیفات دریاشناسان و دریانوردان مسلمان از جمله رساله‌ها و كتاب‌های دریاشناس و دریانورد معروف، «ابن ماجد» است.(4)

«احلّ لكم صید البحر و طعامه...».(5)

«صید در دریا و استفاده ی خوراكی از آن برای شما حلاال است...».

«و هو الذّی سخّر البحر لتأكلوا منه لحماً طریّاً....»(6)

«او (خدا) است كه دریا را مسخّر شما كرد تا از آن گوشت تازه بخورید...»

«مرج البحرین یلتقیان...یخرج منهما اللّؤلؤ و المرجان».(7)

«دو دریا را روان كرد تا به هم برسند...از آن دو، مرواید و مرجان بیرون می‌آید....»

«... و الفلك التّی فی البحر بما ینفع النّاس...»(8)

«كشتی كه در دریا برای فایده رساندن به مردم روان است...»

قال علی (ع): فی خطابه لأهل البصرة...سخّر لكم الماء یغدو علیكم و یروح، صلاحا، لمعاشكم، و البحر سبباً لكثرة اموالكم...(9)

امام علی (ع) در خطاب به مردم بصره فرمود: «.. آب را مسخّر شما كرد كه صبح و شام در اختیار شماست، تا معاش شما را راست كند؛ و دریا را سبب فزونی درآمد شما قرار داد..»

قال الصّادق (ع)... و كذلك اعطی (الانسان) علم ما فیه صلاح دنیاه كالزّراعة... و ركوب السّفن ، و الغوص فی البحر، و ضروب الحیل فی صید الوحش و الطّیر و الحیتان...(10)

امام صادق (ع) فرمود: «...به آدمی آموختند كه چگونه امور دنیای خود را سامان دهد (و نیازهای خویش را در زندگی برآورده سازد)، مانند كشاورزی... و استفاده از كشتی و غوّاصی در دریا، و تدبیرهای گوناگون برای شكار كردن دَدان و پرندگان و ماهیان...»

قال الصّادق (ع)...فان شككت فی منفعة هذا الماء الكثیر المتراكم فی البحار و قلت:ما الأرب فیه؟ فاعلم انّه مكتتف و مضطرب ما لا یحصی، من أصناف السّمك، و دوابّ البحر، و معدن اللؤلؤ و الیاقوت و العنبر، و أصناف شتّی تستخرج من البحر، و فی سواحله منابت العود و الیلنجوج، و ضروب من الطّیب و العقاقیر، ثمّ هو بعد مركب النّاس و محمل لهذه التّجارات، الّتی تجلب من البلدان البعیدة، كمثل ما یجلب من الصّین الی العراق، من العراق إلی الصّین. فانّ هذه التّجارات لو لم یكن لها محمل الاّ علی الظّهر، لبارت و بقیت فی بلدانها و أیدی أهلها، لأنّ أجر حملها كان یجاوز أثمانها، فلا یتعرّض أحد لحملها، و كان یجتمع فی ذلك أمران: أحدهما فقد اشیاء كثیرة تعظم الحاجة إلیها، و الآخر انقطاع معاش من یحملها و یتعیّش بغضلها.(11)

امام صادق (ع) فرمود: «.. اگر در سودمندی این آب فراوان انباشته در دریاها شك‌ داری و می‌گویی كه فایده آن چیست؟ پس بدان كه این آب محلّ زندگی تعداد بی‌شماری از گونه‌های ماهی و جانوران دریایی است، و معدن مروارید و بسّد (مرجان سرخ) و عنبر، و گونه‌ها و چیزهایی دیگری است كه از دریا استخراج می‌شود؛ و ساحل‌های آن جایگاه روییدن عود و یلنجوج (عود خوشبو) و گونه‌هایی از گیاهان معطّر و دارویی است؛ سپس دریا مركب مردم و راه حمل و نقل كالاهای بازرگانی است كه از سرزمین‌های دور به دست مردم می‌رسد - مانند كالاهایی كه از چین به عراق می‌رسد یا از عراق به چین فرستاده می‌شود-اگر بنا بود كه این كالاها فقط با چارپا جابه‌جا شود، از رواج می‌افتاد و در محل و در دست صاحبان خود باقی می‌ماند، چه مزد حمل آنها از بهای خود آنجا تجاوز می‌كرد، و هیچ كس آماد? حمل آن نمی‌شد. و در این صورت دو پیامد داشت: یكی نایابی بسیاری از چیزهایی كه نیاز فراوان به آنها وجود دارد، و دیگری قطع شدن وسیل? معاش كسانی كه آنها را حمل می‌كنند و از بركت آنها زندگی خود را می‌گذرانند.

 

پی‌نوشت‌ها:

 

1. - مجمع البیان، ج6، ص354.

2. - مجمع البیان، ج6، ص427.

3. - بحار، ج10، ص368.

4. - شهاب الدّین احمد بن ماجد، سده نهم هجری.

5. - مائده،96.

6. - نحل،14.

7. - الرّحمن، 19و22؛ مجمع البیان، ج9، ص201.

8. - بقرة،164.

9. - بحار، ج60، ص39.

10. - بحار، ج3، صص82-83.

11. - بحار، ج3، صص 122-123.

 

 

منبع:حیدرنداقی علی محمد/جهاد اقتصادی /انتشارات مهدی نراقی /قم 1390